به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «تهران نیوز»، معصومه ملکی فعال رسانهای در یادداشتی نوشت: امروز ۱۳ شهریور، روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی است؛ دانشمندی که شاید در کتابهای درسی تنها چند خط دربارهاش خواندهایم و از کنارش گذشتهایم. اما حقیقت این است که این مرد، یکی از شگفتانگیزترین چهرههای تاریخ علم جهان است؛ مردی که ادوارد زاخو، خاورشناس بزرگ آلمانی، دربارهاش گفته: «ابوریحان بیرونی، بزرگترین نابغهای است که تاریخ به خود دیده است.»
این جمله از یک شرقشناس اروپایی، فقط یک تعارف دیپلماتیک نیست؛ اعتراف صریح جهانی است به عظمت پسری از خوارزم که هزار سال پیش، در روزگاری که اروپا در تاریکی قرون وسطی دستوپا میزد، ستارهها را رصد میکرد، محیط زمین را با دقتی حیرتانگیز محاسبه مینمود و درباره چرخش زمین به دور خودش فرضیههایی مطرح میکرد که قرنها بعد به اثبات رسید.
از تبعید تا جاودانگی
سرگذشت ابوریحان خود یک درس بزرگ است. پدرش ابوجعفر احمد بن علی اندیجانی، اخترشناس دربار خوارزمشاه بود؛ اما به دلیل حسادت و بدگویی اطرافیان، از دربار اخراج شد و خانواده به ناچار در روستایی ساکن شدند. چون آنها اهل آن روستا نبودند و از بیرون آمده بودند، به «بیرونی» شهرت یافتند. این نامی که روزگاری نشانه غربت و تبعید بود، امروز به نماد افتخار تمدن اسلامی و ایرانی در جهان تبدیل شده است.
چه بسیار انسانهایی که در چنین شرایطی تسلیم سرنوشت میشوند؛ اما ابوریحان از همین نقطه، مسیر جاودانگی را آغاز کرد. گویی تاریخ میخواست به ما بگوید که بزرگی از دل محرومیتها و ناملایمات زاده میشود، نه از رفاه و آسایش.
دانشمندی که با نگاه، فاصله شهرها را اندازه گرفت
یکی از شگفتانگیزترین کارهای علمی ابوریحان، رصد همزمان خورشیدگرفتگی با ابوالوفای بوزجانی بود. در هفتم خرداد سال ۳۸۷ قمری، ابوریحان از خوارزم و بوزجانی از بغداد این پدیده را رصد کردند. ابوریحان از اختلاف زمانی این رصد، اختلاف جغرافیایی دو شهر را به دست آورد. این یعنی اندازهگیری طول جغرافیایی با ابزارهای ساده هزار سال پیش؛ کاری که امروز با فناوری GPS انجام میدهیم.
این فقط یک نمونه از دهها دستاورد این نابغه است. از کتاب «تحقیق ماللهند» که هنوز به عنوان یکی از معتبرترین منابع مردمشناسی هند باستان شناخته میشود، تا محاسبه چگالی فلزات، از بررسی حرکت اجرام آسمانی تا تألیف بیش از ۱۴۰ کتاب و رساله علمی.
چرا امروز به ابوریحان نیازمندیم؟
ما در روزگاری زندگی میکنیم که جوانانمان بیشتر از آنکه نام ابوریحان را بدانند، نام برندهای خارجی و سلبریتیهای مجازی را میشناسند. این یک زنگ خطر فرهنگی است. بازخوانی زندگی و دستاوردهای مفاخری چون ابوریحان، فقط یک آیین یادبود نیست؛ نوعی بازیابی هویت ملی و تزریق اعتمادبهنفس به نسل امروز است.
ابوریحان به ما یادآوری میکند که این سرزمین روزگاری مهد دانش، اندیشه و نوآوری بوده است؛ و میتواند دوباره باشد. او ثابت کرد که با عزم، پشتکار و عشق به دانایی، حتی از یک روستای دورافتاده هم میتوان به بلندای قلههای دانش جهان رسید.
امروز، در سیزدهمین روز شهریور، شاید بهترین ادای دین به این نابغه بیبدیل، این باشد که یک کتاب از قفسه برداریم، یک مقاله علمی بخوانیم، یا به فرزندمان بگوییم: «میدانی کسی که هزار سال پیش فاصله دو شهر را بدون ماهواره اندازه گرفت، اهل همین سرزمین بود؟»
منبع: تهران نیوز
