خبرنگار سرویس اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «تهران نیوز»، در گفتگویی با سمیه زنگی‌آبادی دکترای الکولوژی و محقق و پژوهشگر حوزه محیط زیست به بررسی نقش پدیده ال‌نینو بر خشکسالی‌های اخیر استان تهران پرداخته است.
چشم‌ها به آسمان، پاها بر زمین
هر بار که از کم‌آبی سخن به میان می‌آید، گفتگوها به آسمان می‌رسد: بارش امسال چقدر خواهد بود؟ ال‌نینو می‌آید؟ سدها پر می‌شوند؟ این پرسش‌ها طبیعی‌اند، اما زنگی‌آبادی هشدار می‌دهد که تمرکز بر آنها می‌تواند ما را از بخشی که واقعاً در اختیارمان است غافل کند. به گفته او، آنچه در دست مدیران و جامعه محلی است، نحوه برداشت، ذخیره و مصرف آب است، نه میزان بارش.
وی تأکید می‌کند که نگاهش بدبینانه نیست: «دیدگاه من منفی نیست؛ بحث من واقعیت است.» به اعتقاد او امید به بارشِ بیشتر بجاست، به شرط آنکه جایگزین برنامه‌ریزی نشود و همراه با مدیریت علمی پیش برود.
سفره‌های زیرزمینی زیر فشار
زنگی‌آبادی تصویر روشنی از وضعیت منابع آب زیرزمینی استان ترسیم می‌کند. به گفته او، دشت‌های استان تهران، از ورامین و دماوند گرفته تا دیگر مناطق، با انبوهی از چاه‌ها روبه‌رو هستند؛ چاه‌های مجاز و غیرمجاز، عمیق، نیمه‌عمیق و سطحی. او می‌گوید اگر به هر نقطه‌ای نگاه کنیم، آن‌قدر برداشت وجود دارد که ظرفیت جبران طبیعی سفره‌ها پاسخگوی آن نیست.
نتیجه این وضعیت، به تعبیر او، دشوار شدن پیش‌بینی آینده است. وقتی برداشت از توان تغذیه سفره‌ها فراتر می‌رود و میزان دقیق برداشت‌ها هم روشن نیست، نمی‌توان با اطمینان گفت وضعیت چه زمانی و چگونه به نقطه بحرانی‌تری می‌رسد. از همین‌جا ضرورت کنترل دقیق برداشت‌ها آغاز می‌شود.
سهمیه و کنتور هوشمند؛ الگویی که در یزد اجرا شده است
راهکار نخست و مشخص زنگی‌آبادی، هوشمندسازی کنترل‌ها و تعیین سهمیه برداشت برای هر چاه کشاورزی است. منطق این طرح ساده است: به کشاورز اعلام می‌شود که در یک دوره حق برداشت چه حجمی از آب را دارد و اگر برداشت از این سقف فراتر برود، کنتور هوشمند چاه را قطع می‌کند و تا پایان دوره امکان برداشت وجود ندارد.
او می‌گوید این الگو در استان یزد اجرا شده و بخش بزرگی از چاه‌های کشاورزی آنجا، به گفته او حدود ۹۰ درصد، تحت کنترل هوشمند قرار گرفته است. در این سامانه، اگر چاهی سهمیه سه‌ماهه یا سالانه خود را زودتر مصرف کند، تا پایان دوره روشن نمی‌شود. از نظر او چنین سازوکارهایی از برداشت بی‌رویه جلوگیری می‌کند و مصرف‌کننده را به برنامه‌ریزی وامی‌دارد.
نکته قابل توجه این است که این راهکار مبتنی بر فناوری و نظارت است، نه امید به شرایط جوی. هزینه اجرای آن مشخص و نتیجه‌اش قابل اندازه‌گیری است؛ ویژگی‌ای که در بحران‌های وابسته به بارش کمتر دیده می‌شود.
منبع: تهران نیوز
